Wat is religie? (deel 2)

//Wat is religie? (deel 2)

We kunnen religie op tal van manieren benaderen. En dus ook op tal van manieren begrijpen, verklaren en interpreteren. Helaas doen veel van die benaderingen religie als geheel tekort. En wordt religie ten onrechte als boosdoener gezien van terrorisme, oorlog en kortzichtigheid. Laten we concluderen dat elke religie een uiterlijke vorm heeft en een innerlijke kern.

Die innerlijke kern is dan net zoals de kern in alles en ook in onszelf de spirituele bron. Deze innerlijke bron is in elke religie hetzelfde. Zo beschrijft ook Sam Harris; “In één opzicht moeten alle religies en spirituele tradities het haast wel hebben over dezelfde werkelijkheid – aangezien mensen van elk geloof een glimp van overeenkomstige waarheden hebben opgevangen. Elke visie op het bewustzijn en de kosmos van de menselijke geest kan in principe door iedereen worden begrepen. Het is dan ook geen verassing dat individuele joden, christenen, moslims en boeddhisten soortgelijke inzichten en intuïties onder woorden hebben gebracht.” (Blz 26 het huidige moment)

 

De uiterlijke en innerlijke vorm

De uiterlijke vorm is in elke religie anders. Dit zijn bijvoorbeeld de manier van aanbidding, de manier van rituelen uitvoeren, de symbolen, beelden of iconen, de omgangsvormen, de inrichting van de gebedshuizen en de vorm en benoeming van de spirituele bron. De uiterlijke vorm is sterk bepaald door de tijd en cultuur waarin een bepaalde religie is ontstaan. Daarom zijn de uiterlijke vormen van de religies ook verschillend en aan een cultuur gebonden. Er zijn dus verschillen in religie doordat er culturele verschillen zijn. Maar elke religie, wanneer ondogmatisch en met volle toewijding beoefend leidt tot de spirituele bron, de kern van elke religie.

 

4 universele wegen in elke religie

De vier wegen of paden naar meer bewustwording, bezinning en vreugde zijn;

  1. Structureel , eentonig en herhalend aandacht (of aanbidding) richten op iets buiten of in jezelf.
  2. Liefdadigheidswerk vanuit mededogen en compassie zonder er zelf iets uit te halen.
  3. Lichamelijke bewustwording en (tijdelijk) onthouding van lichamelijke behoeften.
  4. Onderscheid leren tussen juist en onjuist handelen (bestuderen en praktiseren van levenswijsheden).

Deze 4 wegen zitten in alle religies verweven. In elke religie zit toewijding en aanbidding aan een God, pad 1. In elke religie zit handelen zonder winst en vanuit dienstbaarheid, pad 2. Elke religie bezit elementen die gepaard gaan met het lichaam, pad 3. En in elke religie kun je via bestudering van de heilige geschriften het onderscheidingsvermogen aanleren, pad 4. Dit laatste is dus enigszins lastig aangezien de heilige geschriften volstaan met verhalen waarin impliciet een boodschap vervat zit. Voor een concreet denkende kan het heel verkeerd opgevat worden en zelfs worden misbruikt voor eigen doeleinden.

 

Tekst: Concrete verschillen en impliciete overeenkomsten

Zo geeft ook Sam Harris weer; “Vrome joden, christenen en moslims geloven dat hun openbaring de enige ware en volledige is – dat is immers wat hun heilige boeken over zichzelf beweren.” (Blz 25  het huidige moment) De uiterlijke vormen zijn weliswaar verschillend, maar de wegen hetzelfde en leiden allemaal tot dezelfde ene spirituele bron. Zo zegt Gandhi; “Laten we aannemen dat er een christen naar mij toekwam en zei, dat hij geboeid was door het lezen van de Bhagavat Gita en dat hij zich een Hindoe wilde noemen, dan zou ik tegen hem zeggen: ‘Nee. Wat de Bhagavat Gita te bieden heeft, staat ook in de Bijbel. Ge hebt nog geen poging gedaan om dat uit te vinden. Doe dat en wees een goed Christen’.”(blz 75 Wij zijn alle broeders)

Elke religie heeft hetzelfde te bieden, enkel is het belangrijk dat men zich niet blind staart op de concrete aspecten van de verhalen of bepaalde verouderde regels. Ze moeten in hun context begrepen worden en de impliciete levenswijsheid ervan gehanteerd worden als gereedschap om tot meer bewustwording te komen.

 

Elke religie dezelfde kern, de spirituele bron

De kern is dus hetzelfde en de uiterlijke vormen van de religies verschillen en zijn soms zelfs tegenstrijdig in bepaalde tekstuele onderdelen. Het probleem schuilt hem in dat mensen die nog niet de spirituele bron hebben ervaren een houvast nodig hebben om daar te komen. De heilige boeken samen met de spirituele beoefening kunnen die houvast bieden. Tot iemand steeds meer verbinding voelt met de spirituele bron en dan de teksten van de heilige boeken in een context kunnen plaatsen van hun cultuur en tijdsgeest.

 

Agressie tegengesteld van verbinding

Het is onmogelijk dat iemand die verbinding heeft met de spirituele bron een andere religie aanvalt of in de naam van God mensen of zelfs volken uitmoord. De mensen die dat doen zijn vervult van agressie en haat en projecteren hun woede via het verkeerd interpreteren van de heilige boeken op een bepaalde groep. Men zou dan kunnen zeggen dat religie aanzet tot haat. Maar de haat en woede komt uit de mens, niet uit de religie of de teksten ervan. En al helemaal niet uit de spirituele bron, de kern van elke religie. Wel geef ik toe dat bepaalde teksten aangepast zouden moeten worden zodat ze minder snel misbruikt kunnen worden door bepaalde mensen die vervult zijn van haat.

Echter weet ik niet of dat een oplossing is voor het geweld wat vanuit hun komt. Er zijn tal van voorbeelden van serie- en massamoordenaars die vanuit een niet religieuze ideologie moorden pleegden. Wanneer mensen de religieuze teksten niet meer zouden kunnen misbruiken zouden ze het ergens anders zoeken. In de teksten van filosofen of politieke theorieën bijvoorbeeld.

 

Religie als meest fundamentele en totale framework

Naast het feit dat in de religies alle wegen zitten die tot de spirituele bron leiden, biedt religie ook een cognitief-framework om de spirituele ervaring in te verwerken.

Elke religie biedt dus een cognitief spiritueel framework van waaruit de spirituele ervaring begrepen en verwerkt kan worden. Hoe meer men van deze ervaringen zal verwerken hoe meer en sterker men in verbinding komt te staan met de spirituele bron. Religie biedt dus zowel het framework voor de verwerking van de ervaring als de weg naar die ervaring. De spirituele ervaringen die in de religieuze en spirituele context worden ervaren geven religie ook een bepaalde heiligheid. Juist deze heiligheid creëert een sfeer in gebedshuizen van rust en bezinning. Dit is tegengesteld aan het alledaagse.

 

Heilige sfeer, het sacrale boven het alledaagse

Deze heilige (sacrale) sfeer in religie is de perfecte sfeer om spirituele ervaringen in te verwerken. Die sfeer komt namelijk het meest overeen met de spirituele ervaring die men dan kan ervaren. Juist hierdoor wordt de verbinding met de spirituele bron sterker en kunnen er meer spirituele ervaringen komen en wordt de verbinding (met God, of de universele liefde) steeds sterker. Emile Durkheim (1858-1917) is een socioloog en wilde religie begrijpen in haar empirische, sociale aspect zonder het concept van spiritualiteit en God. Hij wilde dus enkel kijken naar de uiterlijke vorm ervan. En hij zei dat de uiterlijke vorm vervult is van een sfeer van heiligheid. Hij beargumenteerd dat religie als eerst een sterk gevoel van collectief bewustzijn creëerde. Over tijd werden emoties gesymboliseerd en interacties geritualiseerd. Religie werd steeds meer georganiseerd wat ervoor zorgde dat er een verschil kwam tussen het dagelijkse en het heilige.

 

Persoonlijke religieuze beoefening: tot de heiligheid komen

De sfeer van heiligheid en heiligheid zichzelf is uniek en nergens anders vindbaar dan in religie. Mircea Eliade (1907-1986) beargumenteerd dan ook dat religie enkel begrepen kan worden wanneer men vanuit die heiligheid ernaar kijkt. Hiermee wordt bedoelt dat je vanuit een mystieke of spirituele ervaring ernaar dient te kijken anders zal je religie niet als geheel begrijpen. Religie begrijpen die je vanuit het hart en niet vanuit de cognitie. Ze zegt het volgende;

“Het religieuze fenomeen kan alleen herkend worden als zodanig wanneer het wordt benaderd op zijn eigen level, dat is, wanneer het wordt bestudeerd als iets religieus. Om de essentie te begrijpen van een religieus fenomeen via fysiologisch, psychologie, sociologie, economie, linguïstisch, historisch, kunst  of via een andere discipline is vals; het mist dat ene unieke en onreduceerbaar element erin – het heilige element.” Mircea Eliade, Patters in comparative religion, tr. Rosemary Sheed (new York: Meridian Books [1949] 1963) p. xiii.

De rituelen en symbolen die toebehoren aan religieuze beoefening hebben dus een bepaalde bezieling of heiligheid gekregen. Door de spirituele ervaring daarmee te verweven krijgen ze een persoonlijke betekenis. En wordt dat steeds versterkt wanneer men die rituelen uitvoert en de symbolen ziet of de mantra’s en gebeden zingt. Juist deze heilige sfeer en reïnforcement van die heilige lading in relatie met de persoonlijke spirituele ervaring zorgt ervoor dat men steeds meer verbinding kan krijgen met de spirituele bron. Dit zullen mensen moeilijk kunnen begrijpen die niet die spirituele ervaring hebben gehad of deze spirituele ervaring niet hebben gehad in een religieuze context.

 

Tot de heiligheid: een verdiepend proces

Sam Harris betoogd dat de spirituele ervaring net zo goed buiten een religieuze context ervaren kan worden. En dat wanneer dat gebeurd dat een bevestiging is voor diegene dat God niet bestaat of dat religie niet nodig is. Terwijl diezelfde ervaring voor een religieus iemand juist een versteviging is van zijn geloof. Hiermee ben ik het helemaal eens. De spirituele ervaringen kunnen ook buiten de religieuze context ervaren worden. Of via spirituele oefeningen zonder de religieuze context. Echter biedt religie het totale plaatje. De gehele heilige sfeer.

Voor de meeste van ons is de gehele religie wel nodig om die spirituele ervaring steeds meer en dieper te kunnen ervaren. Ik zie de spirituele ervaringen dan ook als een proces naar steeds meer en een sterkere verbinding met de spirituele bron. Het zijn geen losse afgezonderde ervaringen. En in een religieuze context, in die heilige sfeer van rituelen, symbolen en aanbidding wordt men steeds gereïnforced om tot diepere verbinding te komen. Dit is buiten de religieuze context niet of nauwelijks te vinden.

De spirituele ervaring, verschillende benaderingen

Sam Harris als hersenonderzoeker ziet die spirituele heiligheid niet net zoals de hersenonderzoeker Dick Swaab. Beide vallen ze religies aan en zien ze er niet de zin van in. Maar zoals Eliade ook zegt, kan religie enkel begrepen worden vanuit die heiligheid zichzelf. Religie aanvallen op de inhoud ervan is dan ook zinloos, omdat het voorbij het totale plaatje gaat van de heilige sfeer, van toegewijde rituelen en aanbidding, van zang en mantra’s van symboliek.

Ze reduceren het tot enkel een ideologisch construct. Of ze zien de spirituele ervaring als enkel een gevolg van wat voortkomt uit stofjes vanuit de hersenen. Want enkel materie bestaat en is de kern van alles, zo denken hun. Echter, wanneer men de spirituele bron heeft ervaren zal je begrijpen dat de bron van alles, geestelijk of spiritueel van aard is. Dit is een fundamenteel verschil. En zorgt voor verschillende benaderingen met verschillende interpretaties. Echter beroofd de materialistische visie de heiligheid en bezieling van de spirituele ervaring. De zingeving wordt eruit gehaald.

Zo zag ook Karl Marx, een socioloog, religie als het opium van het volk. Religie was er om het volk rustig en bezig te houden. Natuurlijk kan en is religie (helaas) misbruikt voor politieke doeleinden, maar is religie dan een opium voor het volk? Nee, het is juist het tegengestelde, wanneer men het ondogmatisch toepast, namelijk een bevrijding van verslaving. Ook Sigmund Freud deed de uitspraak dat religie er enkel is om verzachting aan te brengen aan de neuroses van mensen. Dit is naar mijn mening te kortzichtig aangezien religie een verzachting voor neuroses en voor leed van de mens kan zorgen, maar deze uiteindelijk ook kan oplossen. Het is dus niet enkel een verzachting, maar kan ook een genezing zijn.

 

Conclusie religie

Het is dus belangrijk om religie niet alleen te zien in zijn uiterlijke vorm of inhoudelijke ideologie, maar ook als een systeem waarin mensen een diep doorleefde spirituele ervaring kunnen krijgen. Die ervaring geeft hun leven bezieling en zingeving. Het kan gezien worden als een zeer persoonlijke beleving. Tot slot denk ik wel dat bepaalde religieuze teksten onnodig verwarring veroorzaken bij de interpretatie ervan. Deze teksten zouden herziend kunnen worden. Het aanpassen van de geschriften zou ook kunnen dienen om meer aansluiting te krijgen met de huidige gedachtegoed van de mensen. Maar religie als geheel, de aanbidding, de rituelen, de heilige teksten en de wijsheden die erin vervat zitten zie ik als een waardevolle spirituele oefening. Het is alleen belangrijk dat men niet blijft vasthaken in dogma’s en zich blijft richten op de spirituele bron. Zodoende wordt de verbinding ermee steeds sterker.

Al bidden we op verschillende manieren, in verschillende gebedshuizen, zijn we allemaal op weg naar dezelfde spirituele bron.

 

By |2019-01-06T17:20:05+00:00november 25th, 2018|Geloof|0 Comments

Leave A Comment